Canlı yayında İsrail protestosu!

Rusya’yı men edip İsrail’e kapı aralayan Avrupa Yayın Birliği’nin çifte standardına en sert yanıt İspanya’dan geldi. İspanya devlet televizyonu RTVE, Viyana’da düzenlenen final yayını sırasında ekranlarını karartarak “İnsan hakları yarışma konusu değildir” mesajını tüm dünyaya ilan etti. Ekranların karardığı dakikalarda, İsrail’in organizasyonu 1 milyon dolarlık devlet bütçesiyle nasıl manipüle ettiği belgeleriyle ortaya döküldü. Müzikten çok devlet destekli operasyonların ve resmi yayındaki sansürün konuşulduğu yarışmada, izleyici oranları tarihinin en düşük seviyesine geriledi.

EKRANLAR KARARDI “ÇİFTE STANDART” VURGUSU YAPILDI

Avusturya’nın başkenti Viyana’da 12-16 Mayıs tarihlerinde 70’incisi düzenlenen ve “Avrupa’nın Kalbinde Müzikle Birleşiyoruz” sloganıyla yola çıkan Eurovision Şarkı Yarışması, tarihinin en büyük siyasi krizlerinden birine sahne oldu. Yarışmayı 1961 yılından bu yana kesintisiz yayımlayan İspanya devlet kanalı RTVE, büyük finalin başladığı saatle eş zamanlı olarak ekranını kısa süreliğine kararttı. Kanal, canlı yayın yerine İspanyolca ve İngilizce dillerinde şu mesajı ekranlara taşıdı:

“Eurovision bir yarışmadır, insan hakları ise değildir. Kayıtsızlığa yer yok. Filistin için barış ve adalet.”

Bu tarihi eylemin arka planı, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in açıklamalarıyla resmiyet kazandı. Sosyal medya üzerinden İspanya’nın organizasyondan çekildiğini duyuran Sánchez, kararın “ilkesel bir duruş” olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Aylar önce, RTVE tutarlı ve gerekli olduğuna inandığım bir karar aldı: Adaletsizliğe karşı durmak. İspanya, Eurovision Şarkı Yarışması’na katılmıyor. İnsan haklarına ve uluslararası hukuka olan bağlılığımız, kendisini kültür aracılığıyla da ifade eder. Rusya Ukrayna’yı işgal ettiğinde festivalden uzaklaştırılmıştı. Bu ilkeler İsrail söz konusu olduğunda da uygulanmalıdır; çifte standart olamaz. Yasa dışı savaş ve soykırım karşısında sessiz kalmak bir seçenek değildir. Gazze’de ve Lübnan’da olup bitenlere karşı kayıtsız kalamayız. Viyana’da olmayacağız ama bunu tarihin doğru tarafında olmanın verdiği inançla yapacağız.”

İspanya’nın başını çektiği protesto dalgasına İrlanda, İzlanda, Hollanda ve Slovenya da katılarak yarışmadan çekildi. Slovenya kamu yayıncısı RTV SLO, yarışma haftasında alternatif bir yayın akışına geçerek “Filistin’in Sesleri” başlıklı film ve belgeselleri izleyiciyle buluşturdu.

NYT BELGELERİYLE İFŞA OLDU: OYLAMAYA 1 MİLYON DOLARLIK DEVLET MÜDAHALESİ

İspanya ekranları karartırken, The New York Times (NYT) yarışmanın perde arkasındaki devlet destekli operasyonları belgeleriyle ortaya çıkardı. NYT’nin incelemelerine göre, Binyamin Netanyahu yönetimi Eurovision sürecini uluslararası algıyı şekillendirme fırsatı olarak kullandı. İsrail’in “Hasbara” olarak bilinen dış iletişim biriminin bütçesinden Eurovision tanıtım faaliyetlerine en az 1 milyon dolar aktarıldı.

Müdahalenin en somut kanıtı halk oylaması sırasında ortaya çıktı. Sosyal medya reklam ağları üzerinden izleyicilere İsrail temsilcisine birden fazla oy kullanmaları yönünde çağrılar yapıldı. İsrail temsilcisi Noam Bettan’ın bizzat sosyal medyada yayımladığı “İsrail’e 10 kez oy verin” videoları kriz yarattı. Yarışma Direktörü Martin Green, 20 dakika içinde İsrail kamu yayıncısı KAN ile temasa geçerek, “Bir sanatçıya birden fazla oy verilmesi için doğrudan çağrı yapmak kurallarımıza aykırıdır” diyerek videoları sildirdi.

İzlanda kamu yayıncısı yöneticisi Stefan Jón Hafstein durumu “İsrail hükümeti Eurovision’u ele geçirdi” sözleriyle değerlendirirken; İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, yarışmada yer almanın “uluslararası görünürlük açısından kritik” olduğunu savundu. Avrupa Yayın Birliği (EBU) doğrudan bot kullanımına dair kanıt bulunmadığını açıklasa da, birçok yayıncı kuruluş şeffaflık sorunu nedeniyle itirazlarını EBU’ya taşıdı.

RESMİ YAYINDA SANSÜR VE SALONDA FBI KORUMASI

Viyana’daki Wiener Stadthalle’de gerçekleştirilen yarışmada güvenlik ve sansür tartışmaları başı çekti. İlk yarı finalde İsrail temsilcisi Noam Bettan sahneye çıktığı anda salonda Filistin ile İsrail bayrakları dalgalandı ve “Soykırımı durdurun” sloganları atıldı. Avusturya yayıncı kuruluşu ORF, salonda Filistin bayrağını yasaklamadı ve yuhalama seslerini yayından kesmedi. Ancak Eurovision’un resmi yayın platformunda paylaşılan performans görüntülerinde bu protesto seslerinin tamamen silinmesi, EBU’ya yönelik sansür suçlamalarını beraberinde getirdi. İsrailli yarışmacının, performans öncesinde ekibine provada yuhalama sesleriyle özel bir çalışma yaptırdığı da iddia edildi.

Organizasyon süresince şehirde drone ve bomba arama köpekleri görev yaptı; girişlerde havaalanı tipi güvenlik noktaları oluşturuldu. ABD’nin Viyana Büyükelçiliği, FBI uzmanlarının Avusturyalı güvenlik birimleriyle iş birliği yaptığını açıkladı.

Basın toplantıları da gergin geçti. Polonyalı şarkıcı Alicja Szemplinska, İsrail’deki hayranlara mesaj vermesi istendiğinde duraksadı ve genel bir selamlama yaptı. Romanya temsilcisi Alexandra Capitanescu’nun “Choke Me” (Boğ Beni) adlı şarkısı ise şiddet çağrışımı yaptığı gerekçesiyle eleştirildi; sanatçı şarkının bireyin kendi içsel baskılarıyla mücadelesini anlattığını ifade etti.

MÜZİK DÜNYASI AYAĞA KALKTI: ESKİ ŞAMPİYONLAR ÖDÜLLERİNİ İADE EDİYOR

İsrail’in dışlanmamasına yönelik tepki sanat camiasında küresel bir boyuta ulaştı. Küresel vatandaşlık platformu Avaaz’da başlatılan İsrail’in yarışmadan çıkarılması talepli kampanyada 620 binden fazla imza toplandı. Aralarında Peter Gabriel, Roger Waters, Macklemore, Massive Attack, Idles ve Kneecap’in de bulunduğu 1100’den fazla müzisyen “No Music for Genocide” (Soykırıma Müzik Yok) bildirisine imza attı.

Tepkiler Eurovision tarihine geçecek iade kararlarına dönüştü. 2024 Eurovision birincisi İsviçreli Nemo ve 1994 galibi İrlandalı Charlie McGettigan, organizasyonun eylemleriyle çeliştiğini belirterek ödüllerini iade edeceklerini açıkladı.

Katılımcı ülkelerin iç dinamiklerinde de krizler yaşandı. Portekiz elemelerindeki 16 sanatçı sahneye çıkmayacaklarını bildirdi. Malta’da 150’den fazla sanatçı ve akademisyen başkent Valetta’da “Soykırıma Müzik Yok” yürüyüşü yaptı. Yunanistan’da ana muhalefet partisi SYRIZA, hükümeti yarışmadan çekilmeye davet etti. Belçika’da Flaman VRT kanalı yarışma öncesinde İsrail’in savaş suçu suçlamalarını konu alan programlar yayımlarken, Fransızca yayın yapan RTBF’nin katılım kararı 170 Belçikalı sanatçı tarafından ortak bir bildiriyle kınandı. İtalya’da RAI yönetim kurulu üyeleri yarışma sırasında Filistin temalı yayınlara yer verilmesini talep etti.

İZLEYİCİ SAYISI ÇÖKTÜ BİRİNCİLİK BULGARİSTAN’A GİTTİ

Her yıl yaklaşık 170 milyon kişiye ulaşan yarışma, tarihindeki en büyük izleyici kaybını yaşadı. İtalya devlet televizyonu RAI’deki ilk yarı final yayını, geçen yıla göre 600 bin seyirci kaybederek 1,8 milyonda kaldı. Hollanda’daki izlenme oranları yüzde 40’ın üzerinde düşerken, İngiltere, İsveç ve Belçika’da da yüz binlerce kişilik gerilemeler rapor edildi. The Hollywood Reporter’a konuşan kaynaklar, sponsor kayıpları ve siyasi kriz nedeniyle Eurovision’un iptal edilmenin eşiğinden döndüğünü aktardı. Avrupa pazarında küçülen organizasyon, 14 Kasım’da Bangkok’ta Güney Kore, Vietnam ve Filipinler’in de dahil olduğu 10 ülkenin katılımıyla “Eurovision Asya Şarkı Yarışması”nı düzenleyeceğini duyurdu. ABD’de planlanan format ise ilgi görmediği için askıya alındı.

Yarı finallerin ardından Portekiz, Gürcistan, Estonya, Azerbaycan, Lüksemburg, Ermenistan, İsviçre ve Letonya elenirken; Belçika, Hırvatistan, Yunanistan, Litvanya, Moldova, Polonya, Sırbistan, İsveç, Finlandiya, Bulgaristan, Ukrayna, Norveç, Avustralya, Romanya, Malta, Kıbrıs, Arnavutluk, Danimarka, Çekya ve İsrail final biletini aldı.

Büyük finalin kazananı, jüri ve halk oylamasından 516 puan alan Bulgaristan temsilcisi Dara’nın “Bangaranga” şarkısı oldu. Yarışmanın başından sonuna protestoların hedefi olan İsrailli Noam Bettan ise “Michelle” adlı şarkısıyla 343 puan alarak ikinci sıraya yerleşti.

Viyana’daki Büyük Finalin Sonuçları:

Bulgaristan: Dara – 516
İsrail: Noam Bettan – 343
Romanya: Alexandra Căpitănescu – 296
Avustralya: Delta Goodrem – 287
İtalya: Sal Da Vinci – 281
Finlandiya: Linda Lampenius x Pete Parkkonen – 279
Danimarka: Søren Torpegaard Lund – 243
Moldova: Satoshi – 226
Ukrayna: LELÉKA – 221
Yunanistan: Akylas – 220
Fransa: Monroe – 158
Polonya: ALICJA – 150
Arnavutluk: Alis – 145
Norveç: JONAS LOVV – 134
Hırvatistan: LELEK – 124
Çekya: Daniel Žižka – 113
Sırbistan: LAVINA – 90
Malta: AIDAN – 89
Kıbrıs: Antigoni – 75
İsveç: FELICIA – 51
Belçika: ESSYLA – 36
Litvanya: Lion Ceccah – 22
Almanya: Sarah Engels – 12
Avusturya: COSMÓ – 6
Birleşik Krallık Look Mum No Computer – 1